خيكهاى كره ، عسل و شير و غيره را براى عرضه به مشتريان آورده بودند ديده مىشدند . نزديك همين بازار ، ميدانى بود كه انواع ميوه‌هاى تازه را به مردم مىفروختند . ناصرخسرو در ضمن گردشى كه در 18 دسامبر 1048 ميلادى ( 440 هجرى قمرى ) در قاهرهء قديم به عمل آورده است ، با شگفتى مىنويسد : كه من در يك روز ناظر ميوه‌ها و گياهان فصلهاى چهارگانهء سال بودم . اينك عين عبارت ناصرخسرو را از سفرنامهء او نقل مىكنيم « روز سوم دىماه قديم از سال 416 عجم ، اين ميوه‌ها و سپرغمها به يك روز ديدم كه ذكر مىرود و هى - هذه : گل سرخ ، نيلوفر ، نرگس ، ترنج ، نارنج ، ليمو ، سيب ، ياسمن ، شاه اسپرغم ، به ، انار ، امرود ، خربزه ، دستنبويه ، موز ، زيتون ، هليلهءتر ، خرماى تازه ، انگور ، نيشكر ، بادمجان ، كدوىتر ، ترب ، شلغم ، كرنب ( كلم ) ، باقلاى تازه ، خيار ، بالنگ ، پيازتر ، سيرتر ، جزر ( هويج ) ، چغندر . هركه انديشه كند كه اين انواع ميوه و رياحين كه بعضى خريفى است و بعضى ربيعى و بعضى صيفى و بعضى شتوى چگونه جمع بوده باشد ، همانا قبول نكند ؛ فاما در آن غرضى نبود و ننوشتم الا آنچه ديدم . . . » همچنين على الهروى ، كه در پايان قرن يازدهم ميلادى از مصر ديدن كرده است ، شگفتى و تعجب فراوان خود را از مشاهدهء ميوه‌هاى گوناگون ابراز مىكند و مىگويد من ، پرتقال ، نارنج ، ليمو ، خرماى كال و رسيده و موز و انجير و انگور و بادام و باقلاى تازه و بادنجان ، كاهو ، پنيرك ، اسفناج ، انار ، نخود و غيره را در يك فصل مشاهده كردم . كمى دور تر ، بازار گلفروشها بود . در اين بازار ، انواع گياهها و رستنيها ، انواع قلمه‌ها ، نهالها و درختان كوچكى كه براى جابجا كردن مناسب بود ، ديده مىشد . هيچ‌چيز به اندازهء احداث يك باغ تازه و يا تجديد درختكارى و احياى يك باغ كهنه و قديمى جالب و لذتبخش نيست . براى نشاندن درختهاى تازه در يك زمين بكر ، كافى است كه به يكى از باغدارانى كه خزينه‌اى از نهالهاى گوناگون دارند مراجعه كنيم . پس از آنكه صاحب زمين درختها و نهالهاى مورد علاقهء خود را برمىگزيد ، حمال ، نهالها و درختان انتخاب شده را با مهارت و استادى به محل موردنظر مىرساند ، بدون اينكه لطمه‌اى به درختان وارد آيد . از همين بازارها ، در چهار فصل علاقه‌مندان مىتوانستند انواع گل سرخ و گياهان معطر و دسته‌هاى مختلف گل براى تزيين خانه‌هاى خود خريدارى كنند . در آن دوران علاوه بر آنچه گفتيم بازارهاى بين المللى ، ملى و محلى نيز وجود داشت ، كه تاريخ تشكيل و خصوصيات هريك از آن بازارها در تقويمها معلوم و مشخص بود . در بعضى از اين بازارها ، همه نوع جنس معامله مىشد و در برخى ديگر ، محصولات و كالاهاى مشخصى در معرض بيع و شرى قرار مىگرفت . يكى از بازارهاى بين المللى بازار فروش اسب در تركستان بود و بازار الاغ در خوزستان . ولى جالبترين بازارهاى اين نوع ، بازار گربه‌هاى براق بود ، كه همه ساله در اردبيل يكى از شهرهاى مهم آذربايجان تشكيل مىشد . در اين بازار ، علاقه‌مندان به گربه‌هاى زيبا ، گربهء مورد علاقهء خود و زيباترين گربه‌هاى جهان را مىديدند . » « 1 » پيله‌وران دوره‌گردان ، خرده‌فروشان : « غير از دكانها و دكه‌هايى كه در بازارها بود و معاملاتى كه در فضاى آزاد و جمعه بازارها صورت مىگرفت ، در بلاد شرق نزديك ، عدهء زيادى كاسب دوره‌گرد به فروش كالاهاى گوناگون سرگرم بودند و با آواز خود و صداى

--> ( 1 ) . همان . ص 300 - 299 .